Chẩn đoán mãn kinh vững chắc nhất là khi người phụ nữ đã ở vào độ tuổi 48 - 50 và mất kinh liên tục trong một năm (12 tháng) mà không có bệnh lý gì toàn thân hay tại bộ máy sinh dục.
Mãn kinh là tình trạng thông thường của mọi đàn bà sau lần có kinh chung cục rồi vĩnh viễn kết thúc. Chẩn đoán mãn kinh vững chắc nhất là khi người đàn bà đã ở vào độ tuổi 48 - 50 và mất kinh liên tục trong một năm (12 tháng) mà không có bệnh lý gì toàn thân hay tại bộ máy sinh dục.
Mãn kinh thiên nhiên xảy ra ở ắt phụ nữ không phân biệt giống nòi đạo hay thứ hạng từng lớp. Mãn kinh không phải thiên nhiên là những người bị mất hẳn kinh nguyệt dù tuổi còn trẻ do bị cắt tử cung, cắt cả hai buồng trứng hoặc do điều trị bằng thuốc hoặc tia xạ mà buồng trứng bị mất chức năng hoạt động của nội tiết tức thị mất chức năng sản xuất estrogen lẫn ngoại tiết tức thị phóng noãn.
Khi mãn kinh lượng estrogen (nội tiết tố nga) giảm đi rất mạnh làm thay đổi cả hình thái của bộ máy sinh dục nữ: môi lớn môi bé teo đét, âm đạo khô, giảm thèm muốn dục tình, kèm theo một số chức năng mất ngủ hay quên, loãng xương, rối loạn tim mạch và tiết niệu. Mãn kinh ở tuổi từng 50 được coi là đúng hạn. Mãn kinh sớm là khi còn ở tuổi 40 hay ít hơn.
Trước khi mãn kinh nhiều nữ giới được báo trước bằng một thời kỳ tiền mãn kinh. Đó là một thời kỳ có những biến đổi về tính hạnh và thể chất có chu kỳ vào thời kỳ hoàng thể (sau phóng noãn) của chu kỳ kinh nguyệt. Cần theo dõi trong một số chu kỳ để phân biệt với những triệu chứng bệnh lý khác của người đàn bà.
Các triệu chứng trổi trong thời kỳ tiền mãn kinh là: tình trạng u uất, cảm giác tuyệt vọng, nản; hay lo lắng, găng, không thích hoạt động; buồn vui đột ngột, nhiều ý phủ định hơn; nóng tính, giận dữ, xung đột cá nhân vô cớ; khó tụ tập tư tưởng để làm việc hay học tập nghiên cứu; giảm sự quan tâm đến các hoạt động hằng ngày công việc, vui chơi bạn bè; hay buồn ngủ, dễ mệt mỏi, thiếu náo nức; ngủ nhiều hơn hoặc mất ngủ; cơn vã mồ hôi, nóng mặt hoặc nóng toàn thân; nhức đầu, đau cơ, đau khớp, tăng cân, béo lên, vú căng đau; đổi thay khẩu vị - ăn nhiều hoặc chán ăn.
Ở tuổi mãn kinh, cùng với những đổi thay ở buồng trứng, nhiều tuyến nội tiết các tạng khác cũng có thay đổi: những đổi thay này không đột ngột mà dần dần trong cả thế cục bắt đầu ngay từ thời kỳ bào thai. kích tấc buồng trứng tăng dần cho đến khi dậy thì. Từ lúc dậy thì buồng trứng to nhỏ theo tuổi của chu kỳ kinh nguyệt, sau khi có kinh có nang noãn phát triển to dần đến khi phóng noãn (vỡ nang) chỉ còn các sẹo (hoàng thể), buồng trứng lại co bé lại trong khi có kinh. Đến tuổi 40 buồng trứng giảm dần thể tích cho đến khi mãn kinh.
Ngay trước khi mãn kinh số noãn nang thoái triển, biến mất rất nhiều. Sự biến mất của noãn nang này xảy ra cùng lúc với sự tăng mạnh của nồng độ FSH (một hormon được bài tiết từ tuyến yên) trong máu, kinh nguyệt trở thành thất thường và nhiều chu kỳ không có phóng noãn.
Nồng độ estradiol giảm mạnh trong những tháng đầu sau mãn kinh. ngược lại testosteron của nữ giới không giảm nhanh như thế. Khả năng sản xuất đã kết thúc nhưng dục tình không kết thúc (hứng khởi dục tình ở đàn bà cần có testosteron).
đổi thay ở tuyến thượng thận - tuyến thượng thận đàn bà chỉ sinh sản một lượng nhỏ estrogen, nhưng một lượng đáng kể các chất tiền thân của androgen như dehydroepiandrosteron sulfat (DHAS) và dehydro epiandrosteron (DHA). Cả hai chất này đều giảm ít sau mãn kinh nhưng có vẻ như không lệ thuộc gì vào mãn kinh. Các steroid khác của thượng thận (cortisol và aldosteron) cũng vậy.
thay đổi ở trục dưới đồi - tuyến yên. Trục dưới đồi tuyến yên - buồng trứng luôn được thăng bằng ổn định trong thời kỳ sinh sản - trục này đổi thay nhiều ngay ở thời kỳ tiền mãn kinh. đổi thay quan yếu nhất là ở tuyến yên lúc này FSH được sinh sản ra rất nhiều, kinh nguyệt trở thành bất thường.
Ở một số nữ giới chỉ số lutei-nizing hormon (LH) có thể tăng cao lên trước khi mãn kinh nhưng sau đó ổn định ở mức thường ngày mặc dù FSH vẫn ở mức cao. Sau mãn kinh cả LH và FSH đều giữ ở mức cao.
GS. Đỗ Trọng Hiếu
Ba kích
Bạch truật
